Radicale Ruimte

door Richard Kofi

Radicale Ruimte is een doorlopend creatieproces, programmalijn, expositie en onderzoek, waarin deelnemers, kunstenaars en denkers uit allerlei disciplines, geïnspireerd door ontmoetingen met bewoners futuristische manieren bedenken om karakterbepalend materieel en immaterieel erfgoed toekomstbestendig te maken.

Het doel is om het karakter van de buurt te helpen de veranderingen te overleven, in dialoog met het heden, verleden en de toekomst. Via nieuwe rituelen, ceremonies en samenwerkingen becommentariëren de deelnemers de toekomst die ons te wachten staat en plaatsen daarbij lokale ontwikkelingen in een internationale context. Daarnaast bevraagt Richard Kofi de eigen rol van SHEBANG als creatieve ontwikkelplek in het veranderende stadsdeel. Radicale Ruimte verbindt de cultuur, verbeelding en activisme uit Zuidoost met ontwikkelingen in Brixton (London) en Harlem (New York). Zo wordt gebouwd aan een internationale traditie van ‘world making’ van diasporagemeenschappen, die in nieuwe vormen van samenzijn opgelegde hokjes tegenspreken en de functie van publieke ruimtes radicaal omdenken. Een knooppunt van internationale netwerken van solidariteit, kennis en herinnering. Families hebben een stadsarchief, iedere straat heeft een museum bij de mensen thuis. Ieder plein of iedere steeg is in potentie een belangrijke ontmoetingsplaats. Sommigen zien wellicht chaos in het samenzijn, maar wij zien een centrum van een stad.

Red Lined door Poernima Gobardhan, foto Marion Visser
Red Lined door Poernima Gobardhan, foto Marion Visser

Team

  • Richard Kofi

    Curator

    Kunstenaar en curator Richard Kofi creëert interdisciplinaire kunstprojecten met een futuristische benadering in relatie tot spiritualiteit, erfgoed en geschiedenis. Samenwerken en co-creatie zijn
    een belangrijk onderdeel in zijn praktijk. In 2021 was hij curator voor de tentoonstelling Trailblazers in het Koninklijk Paleis Amsterdam, een prominente tentoonstelling ter ere van het 150-jarig jubileum van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst. In 2019 werd Kofi genomineerd voor de Museumtalentprijs en de &Award, voor voortrekkers op het gebied van inclusie en diversiteit. In 2021 won hij de Thami Mnyele Residency Award en werd verkozen tot Amsterdamse Stadstekenaar. Kofi was curator voor Issue 1 van SHEBANG: Radicale Ruimte.

  • Smita James

    Maker

    Smita James vertelt met Moving Through Radical Space een verhaal vanuit everyday blackness in de Bijlmer. Geïntrigeerd door het heersende imago van de Bijlmer raakt ze nog meer geïnspireerd door de geschiedenis van dit stadsdeel waarmee ze van kleins af aan verbonden is. De plek waar ze zichzelf eindelijk herkende in de ogen van anderen. De Bijlmer is -enigszins gedwongen- altijd in beweging. Het ritme en het tempo van dit stadsdeel is een gegeven waar de buurtbewoners een bepalende flow in hebben aangebracht. Deze flow zorgt voor een vibe die het leven in De Bijlmer siert.
    Toch schreeuwt het imago van De Bijlmer nog harder dan de identiteit van het stadsdeel. En daar moet nu urgenter dan ooit verandering in komen. Binnen deze radicale ruimte wil Smita het narratief van De Bijlmer aanscherpen en onderstrepen. Hetzelfde verhaal, een ander perspectief, de juiste framing met een duidelijke boodschap: niemand wil in de Bijlmer wonen tot ze het leven hier proeven, en het dan willen claimen.

  • Poernima Gobardhan

    Maker

    Poernima Gobardhan is als maker geïnteresseerd in het creëren van een wereld waarin het lichaam niet alleen gebruikt wordt om betekenis mee te projecteren of te verbeelden maar waar het lichaam zelf deze betekenis behelst. Gobardhan is in de stukken die ze maakt en uitvoert op zoek naar verbinding tussen mensen. Ze maakt haar werk om een bijdrage te leveren aan het palet van bestaande verhalen, en niet om haar eigen stem uit te dragen of oplossingen aan te reiken. Ze wil hierop reflecteren maar ook uitdagen. In dit universum kun je transformeren van een aardse werkelijkheid naar een unieke werkelijkheid. Het gaat in haar werk om de ervaring - ze streeft naar een diepe emotionele staat die voorbij het denken gaat.

  • Desta Deekman

    Maker

    Desta Deekman is een grensverleggende choreograaf en energieke danser gespecialiseerd in een breed palet aan Afrikaanse dansstijlen. Deekman ontwikkelt zich echter ook als ritualist en ze vergaart steeds meer kennis en kunde met betrekking tot de spirituele inzet van kruiden en planten. Spiritualiteit, dans en de natuur zijn sterk met elkaar verbonden. Voor SHEBANG maakt Deekman een artistieke vertaling van gesprekken die zij heeft gevoerd met oudere generaties bewoners uit Zuidoost. Deze gesprekken gingen over hoe deze generaties omgaan met hun mentale gezondheid en behoefte aan beweging, in de context van de urbane omgeving waarin zij wonen.

  • Adama Delphine Fawundu

    Maker

    Adama Delphine Fawundu is fotograaf, performer en beeldend kunstenaar die met haar werk de kennis van oudere generaties uit de Afrikaanse diaspora uitvergroot en op een voetstuk plaatst. Ze zoomt hierbij in op identiteit, verbinding en gemeenschappelijkheid. En herinnert ons eraan dat Afrikaanse rituelen, gebruiken en kennis over zorg, heling en intimiteit een grote rol spelen in hip hop culture in de diaspora.

  • Rohan Ayinde

    Maker

    Rohan Ayinde vervlecht in zijn werk een veelheid aan disciplines. Hij gebruikt natuurkundige fenomenen zoals zwarte gaten als metafoor voor radicale interventies die hij nodig acht voor het beschermen van Black Lives in de diaspora. Het zwarte gat als portaal waardoor hij grenzeloos kan denken en vrij is van de door het Westen opgelegde logica, de wereldpolitiek en kapitalisme. Voor SHEBANG wil Ayinde vraagstukken rondom gentrificatie en ongelijkheid abstraheren, en een alternatief bieden voor de logica, structuur en orde die Zuidoost hebben gemaakt tot wat het nu aan het worden is.

Proces

The Black (W)hole presentatie in het Tropenmuseum

Presentatie tijdens Museumnacht Amsterdam van het collectief Radicale Ruimte, en anderen: Poernima Gobardhan, Djuwa Mroivili, Kip Republic (Ira Kip, Faizah Grootens en The Legendary Black Ice), Poetronic (Smita James en Chris Ci), Adama Delphine Fawundu, Rohan Ayinde en Richard Kofi. Op de tweede verdieping van het Tropenmuseum komen science fiction, spiritualiteit en activisme samen in het kunstproject The Black (W)hole. Het collectief Radical Space helpt je te ontsnappen aan de ratrace van status, politiek en kapitalisme. Met films en performances laten zij zien dat het alles verslindende zwarte gat ook een ruimte kan zijn voor bezinning, heling en het breken met de actualiteit.

Swallows Utopia door Rohan Ayinde

Een video van Rohan Ayinde, gebaseerd op alle gesprekken die er tijdens Issue 1 zijn geweest over Zuidoost en gentrification in een internationale context. Hiervoor heeft hij veel rondgebracht in online erfgoed databases en is veel beeldmateriaal afkomstig van Imagine IC.

Closing event Prospect Eleven

Laatste bijeenkomst in Prospect Eleven met collectief Radical Space en anderen: Smita James en Mina Minelie, Desta Deekman, Adama Delphine Fawundu, Rohan Ayinde en curator Richard Kofi. Smita en Richard gaven een theatrale rondleiding, waarin zij  Prospect Eleven presenteerde als het laatste gebouw van Amsterdam Zuidoost. De bezoekers konden het nog een keer bezoeken voordat een laatste, bijna apocalyptische vernieuwingsslag zou plaatsvinden. Vertellers Smita en Richard waren nog de  enige tegenstem die nog over was. Bezoekers, getriggerd door de kunst en actualiteit, deelden hun eigen verhalen, meningen en zorgen.

Red Lined IIII door Poernima Gobardhan

Performance wandeling van Poernima Gobardhan in samenwerking met Djuwa Mroivili in het Nelson Mandelapark. Deze performance walk is een interventie in de openbare ruimte waarbij Poernima kriskras door het Nelson Mandelapark danst, begeleid en in interactie met de muziek van Djuwa. Ze danst midden op het basketbalveld en legt een wedstrijd stil, heeft interacties met de skaters, gadegeslagen door een publiek van passanten.

Video Richard Kofi

Gentrification Talk met Peter Dautzenberg en Wouter Pocornie

Publiek gesprek onder leiding van Richard Kofi, met architect Peter Dautzenberg, stedenbouwkundige Wouter Pocornie, bewoners uit Zuidoost en andere bezoekers. Voor een publiek van ongeveer 20 buurtbewoners en geïnteresseerden gingen Wouter, Peter en Richard in gesprek over gentrificatie. Het bleek vanaf het begin van het gesprek dat de term gentrificatie voor verschillende generaties iets anders betekent, zoals Wouter voor aanvang al aangaf. Er werden direct vragen gesteld over bomen die gekapt worden en slechte communicatie van de gemeente maar Richard wist als moderator de juiste richting te geven, namelijk: een gesprek over de rol van de kunstenaar in alle placemaking initiatieven en broedplaats-projecten die de weg vrij maken voor nieuwbouw en investeringen – onbereikbaar voor de huidige bewoners. Wouter shinede met zijn theorie over Bijlmer Natives; een generatie jongvolwassenen die hun formatieve jaren gehad hebben in het stadsdeel en zo superdivers zijn opgegroeid dat ze een nieuwe behoeftes hebben als het aankomt op ruimte, voorzieningen en beleving. De kwaliteiten van deze generatie wordt nu nog te weinig op waarde geschat. Dit gegeven is erg interessant, waardoor er heel veel vragen uit het publiek en onderlinge discussies ontstonden.

Moving through Radical Space door Smita James

Met Moving through Radical Space, een installatie en soundscape over de rol van snorders in Amsterdam Zuidoost, vertelt Smita James een verhaal over everyday Blackness in de Bijlmer. Over het ritme, de flow en het tempo van het stadsdeel en hoe gentrification die verstoort. Het is een eerbetoon aan het netwerk van snorders waar lokale bewoners op vertrouwen. Verschillende aspecten van dit type vervoer zijn gethematiseerd in haar installatie en de soundscape zit vol verhalen van bewoners uit Zuidoost over hoe de snorder hen naar de kerk bracht, of ophaalde na het uitgaan. De mensen waarvan hun persoonlijke verhalen onderdeel waren van de audioinstallatie waren aanwezig tijdens de opening bij Prospect Eleven.

Video Smita James

The Cleanse door Ama Delphine Fawundu

In het werk van de New Yorkse kunstenaar Adama Delphine Fawundu speelt lichamelijkheid en spiritualiteit een belangrijke rol. In haar video 'the Cleanse' verandert ze een alledaagse douche in een spiritueel reinigingsritueel waarin ze haar lichaam en geest bevrijdt van Westerse schoonheidsidealen en verwachtingen, begeleid door oogstliederen van de Mende uit Sierra Leone en vette trap beats. In de teksten wordt verwezen naar Erykah Badu, James Baldwin en vele anderen.

A Handful of Earth, a Seed, door Rohan Ayinde

Een film gemaakt door Rohan Ayinde, in samenwerking met Ashley M. Freeby. Door middel van poëzie en een collage aan YouTube filmpjes verkennen ze de relatie tussen plek, ruimte en anti-Zwart geweld. De video is een tijdreis waarbij de poëzie wordt aangevuld door soundbites en beelden van Assata Shakur, Nina Simone en Malcolm X.

Spiritual Experience door Desta Deekman

Een interactieve spirituele performance van Desta Deekman. Desta werkt samen met hiphop promotor Regalness en stylist ‘Aiki Mickey’, waardoor ze met haar project nieuw publiek aanspreekt. De films The Cleanse van Adama Delphine Fawundu, en A Handful of Earth, a Seed van Rohan Ayinde (i.s.m. Ashley M. Freeby) worden getoond op dezelfde avond. Deze films hebben veel met elkaar gemeen, door teksten die een samensmelting zijn van verwijzingen naar bekende activisten, artiesten en filosofen. Deze teksten gaan over het loskomen van Westerse verwachtingen en stereotypen en het verwerken van de history of violence van slavernij, racisme en segregatie. Dit gegeven vormde de inleiding voor het werk van Desta die de gemeenschap kracht en moed in sprak, en herinnerde aan de kracht van voorouders en het werk dat zij gedaan hebben om hun nakomelingen een plek te geven in deze wereld. Er ontstond een ritueel waaraan het publiek kon deelnemen en waar men zich samen spiritueel konden reinigen.

Video Richard Kofi

Red Lined III door Poernima Gobardhan

Performance walk van Poernima Gobardhan in de openbare ruimte in metro 54 tussen Bullewijk en Centraal Station, in samenwerking met Djuwa Mroivili. De derde performance van Gobardhan en Mroivili in de serie Red Lined reist met de metro van Bullewijk naar Amsterdam Centraal en terug. Op onderscheidende manier maken ze optimaal gebruik van het concept Radicale Ruimte, wat door de veelheid aan Instagram Live Stories zorgt voor veel zichtbaarheid en nieuwe volgers op sociale media. Ze onderzoeken met een kritische blik de manier waarop we samen zijn en cultuur beleven. En claimen de straat als hun podium wat erg goed past bij het verleden van Amsterdam Zuidoost. Mensen spreken hen na de optredens aan om te vertellen hoe de wijk veranderd is en dat het vroeger veel gebruikelijker was dat artiesten de publieke ruimte gebruikten. Wat er volgens hen anders is tegenwoordig? De aanwezigheid van onze instituten, het vergunningenbeleid en de manier waarop de politie aanwezig is in de buurt.

Red Lined II door Poernima Gobardhan

Performance van Poernima Gobardhan in de openbare ruimte in de Shopperhal, Amsterdamse Poort, in samenwerking met Djuwa Mroivili. De tweede in performance serie Red Lined. Hierbij was de Ghanese kunstenaar Bernard Akoi Jackson aanwezig. Hij vond vooral de interactie tussen Poernima en de Aziatische en Javaans Surinaamse toko's en restaurants erg interessant.

Red Lined I door Poernima Gobardhan

Performance van Poernima Gobardhan in de openbare ruimte bij metrostation Kraaiennest, in samenwerking met Djuwa Mroivili. De aftrap van de performance serie Red Lined.

Research bezoek aan Wesley Methodist Church Amsterdam Society

Een bezoek aan een Engelstalige dienst van de Wesley Methodist Church Amsterdam in Amsterdam Oost, door maker Smita James en curator Richard Kofi. Een onderzoek in aanloop naar Radicale Ruimte en naar raakvlakken tussen de rol die geloof speelt in Zuidoost en het vertrouwen van snorders in hun auto.

Video Smita James

Researching the Sauce onder leiding van Malique Mohamud

Een online research gesprek over de ‘sauce’. Door Richard Kofi en in samenwerking met Malique Mohamud, Adama Delphine Fawundu, Smita James en Rohan Ayinde.

Malique is ontwerper, programmamaker, schrijver en initiatiefnemer van de Niteshop, een nachtwinkel in Rotterdam Zuid dat uitgroeit tot een platform voor hiphoponderzoek, of zoals hij het zegt: een ambassade van de buurt. Hier organiseert hij bijeenkomsten, podcasts en onderzoeksprojecten over het cultureel kapitaal van de buurt. Na deze uitleg kwam hij meteen met een aantal pittige stellingen. Malique ziet de sauce, wat staat voor de vibe, de coolness van de buurt als belangrijke grondstof die in de buurt in overvloed vindbaar is. Met de buurt bedoelt hij voornamelijk multiculturele volkswijken, met veel working class bewoners. Malique observeert dat veel grote bedrijven, projectontwikkelaars en overheden controle willen krijgen over de sauce, om het als gimmick in te zetten bij reclamecampagnes en productontwikkeling. Dat spreekt immers jongeren aan, die zich identificeren met dynamische, interculturele instellingen. Maar hoe kunnen we ervoor zorgen dat de mensen die de sauce kleur en smaak geven, profiteren van de commercialisering van hun cultureel kapitaal? Malique ziet dit cultureel kapitaal als een grondstof en de bedrijven als mijnbouwbedrijven die vooral komen halen in ruil voor oppervlakkige samenwerkingen. 

Dit zette ons aan het nadenken over de rol van kunstenaars als tussenpersonen in dergelijke processen. Wij vormen vaak een brug tussen de zwarte cultuur, de coolness, de stijl van de straat en de kunsten. We krijgen dikwijls kansen in placemakingcampagnes die de leefkwaliteit van de buurt moeten verhogen, maar die in het geval van Zuidoost ook gebruikt worden om projectontwikkelaars en investeerders aan te trekken. Hun investeringen, in combinatie met de onderwaardering en verwaarlozing van vroeger, leiden ertoe dat het niet de huidige bewoners, producenten van de sauce, kunnen meeprofiteren van de opbrengsten van hun sauce.

Monofunctional Housing Estate Bijlmer Renaissance onder leiding van Wouter Pocornie

Een online research gesprek over stedenbouwkundige ontwikkeling in Zuidoost. Door Richard Kofi en in samenwerking met Wouter Pocornie, Adama Delphine Fawundu, Smita James en Rohan Ayinde.

Wouter laat aan de hand van foto’s en plattegronden zien hoe Amsterdam Zuidoost zich op stedenbouwkundig vlak heeft ontwikkeld. Deze ontwikkelingen raken allerlei grote thema’s in de lokale, nationale en internationale hoofdstukken uit de geschiedenis. Wouter sprak over de linkse idealen waarop de Bijlmer gebouwd is, de migratie van Surinaamse-Nederlanders en hun samenwerkingen met de krakersbewegingen en de manier waarop de heroïne-problematiek van de Zeedijk naar Zuidoost verplaatst is. 

Wouter omschreef tevens hoe het was om op te groeien in Zuidoost, mid jaren 90, in een kosmopolitische omgeving van internationale working class netwerken die op allerlei manieren met elkaar in contact stonden en van elkaar afhankelijk waren. Hij noemt zijn generatie dan ook Bijlmer Natives, de eerste generatie die is opgegroeid in de de huidige demografische samenstelling van Zuidoost. Rohan uit London vroeg naar de energie, de dynamiek van de buurt en het gevoel van nieuwheid. Hebben de jongvolwassenen van nu wel door in wat voor unieke context zij zijn opgegroeid? Is die bagage in te zetten als kracht en inspiratiebron? Tegelijkertijd was hij geïnteresseerd in het feit dat ondanks het feit dat etniciteit niet officieel geregistreerd wordt, er toch segregatie plaats heeft kunnen vinden.

Statement

SHEBANG heeft mij de kans geboden om op een professionele manier mijn artistieke praktijk uit te breiden. Ik wilde altijd al beeldende kunst met schrijfkunst verbinden. Met Moving Through Radical Space heb ik een spiegel voorgehouden die de nostalgie van de bewoners reflecteert, waarmee ik de positie van snorders in Zuidoost op een betekenisvolle manier uitlicht, om vooroordelen te ontkrachten. Ik heb zo een perspectief onderstreept wat resoneert met de ondergesneeuwde geschiedenis van dit stadsdeel. De geschiedenis van de Bijlmer was mijn inspiratie en ik heb daarom ook zoveel mogelijk inside-out gewerkt. Radicale Ruimte was het uitgangspunt van mijn installatie. De vragen die voor mij centraal stonden waren: waarin begeven we ons? En hoe bewegen we daarin? De andere kunstenaars binnen het collectief waren een soort sparringpartners. Ze hadden niet per se een rol in de ontwikkeling van mijn installatie maar we werkten wel in het verlengde van elkaar binnen dit thema. De resultaten van ons werk vulden elkaar aan en boden meerdere perspectieven aan het publiek. Helaas konden we door COVID niet echt een dynamisch proces hebben omdat we niet bij elkaar konden komen. Quote naar aanleiding van Radicale Ruimte: To make it happen is to create.
Smita James
Na mijn deelname aan Shebang zal ik nooit meer hetzelfde kijken naar mijn praktijk. Ik begon aan Shebang met een onderzoeksvraag, en heb daar vanuit het concept van Red Lined uitgewerkt. Mijn vraag ging voornamelijk over de plek van dans, de fysieke plek, en of dat wel echt alleen in het theater is, waarbinnen ik hiervoor veelal heb gecreëerd. Het theater is een mooie plek maar om dat wat ik maak, dans gebaseerd op klassieke Indiase dans, in een theatrale context te plaatsen bracht veel frictie. Daarom was het een buitenkans om met Shebang de plek van dans te verkennen. Bovendien werd dat wat ik doe van oorsprong uitgevoerd tijdens rituelen die deels op straat of in het dorp plaatsvonden. Daarom leek het mij des te belangrijker om dit element te ervaren. In relatie tot de gebiedsontwikkeling van Amsterdam Zuidoost bezocht ik de plekken die gemarkeerd stonden in de bouwplannen. De rode lijn tussen de locaties was de saamhorigheid. Toen ik met het openbaar vervoer reisde, zag ik een mogelijkheid in de openbare ruimte. Dankzij Smita koos ik Kraaiennest als een van de locaties: de standplaats van de snorders en met een moskee achter de metrobaan. De andere locaties koos ik in overleg met Richard, die een hele fijne sparringpartner is geweest voor het ontwikkelen van het concept. Zo stelde hij mij voor aan Djuwa, de muzikant die mij heeft begeleid. De reflecties van Rohan op het beeldmateriaal van de interventies gaf mij nog meer inzichten. Wat ik uiteindelijk meeneem uit Red Lined is dat dans niet gebonden kan worden aan één plek, maar dat het zich overal kan manifesteren. De wisselwerking tussen de aanwezige mensen en de danser creëerde een nieuwe plek van ontmoeting. De straat was niet van ‘die mensen, uit die buurt’ maar het werd iets van ons, onze straat. De omstanders wisten niets van de interventie, dansstijl of danser, maar iedereen gaf de danser ruimte en respect, en dit allemaal zonder het framework van een theater. De openbare ruimte schept een gemeenschappelijkheid in tegenstelling tot een scheiding. Mijn vraag is beantwoord waarvoor dank aan Shebang. 
Poernima Gobardhan
SHEBANG heeft me de mogelijkheid gegeven een artistieke verkenning aan te gaan en een concept neer te zetten waarbij ik geen water bij de wijn hoefde te doen. Waar andere organisaties, zoals musea, kunstplatforms of residency spaces je wel eens proberen te sturen, werden mij juist alleen maar meer resources geboden om steviger kleur te bekennen als curator.

In Radical Space hadden we ook een maker uit London en een uit New York. Zij hebben vooral veel archief onderzoek gedaan onder begeleiding van Imagine IC. Van hun onderzoek hebben alle deelnemers gebruik gemaakt en geleerd dat ontwikkelingen in de geschiedenis Zuidoost verweven zijn met die van Brixton, Peckham en Harlem. Dit inzicht creëerde een bijzonder onderling gevoel van solidariteit en urgentie. 

De betrokkenheid van de buurtbewoners was hartverwarmend. In ons concept leverden we artistiek commentaar op de gentrificatie in Zuidoost en de ontwikkelingen in Amstel III. We merkten dat mensen heel veel behoefte hadden om hierover in gesprek te gaan op een manier die niet alleen over beleid, overheden en budgetten gaat, maar over menselijkheid en thuiskomen. Mensen bleven telkens lang hangen en gebruikte het bezoek aan onze presentatiemomenten echt als hang outs. 

Soms ben je in je artistieke praktijk of activisme zo met je eigen omgeving, of met het hier en nu bezig, dat je vergeet afstand te nemen, groter te denken en dat dan weer lokaal te delen. SHEBANG gaf me het zelfvertrouwen dat te doen.
Richard Kofi

Ripples

Reizend kunstwerk Moving through Radical Space van Smita James bij Imagine IC/OBA Bijlmerplein

Op uitnodiging van Imagine IC heeft Smita in het kader van Everyday Blackness haar installatie opgebouwd. The Holy Seat onderstreept de kracht van zwarte mobiliteit. Snorders zijn een bekend fenomeen in Zuidoost en volgens haar een onderschat boegbeeld van Everyday Blackness. Als afsluiting van dit project vond er een gesprek plaats om Zuidoost-ervaringen te delen, en heeft Smita in samenwerking met OBA en Bijlmerbios een film gecureerd die aansloot op dit gesprek. (Najaar 2021/voorjaar 2022.)